രാജ്യസുരക്ഷ സുപ്രധാനം തന്നെയാണ്. എന്നാൽ അതുറപ്പു വരുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെയും പൗരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും വിപരീതമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. രഹസ്യ നിരീക്ഷണം എന്ന രീതി സ്വകാര്യതയെ ഹനിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ, നിരീക്ഷണത്തിനിരയായതായി ഇപ്പോൾ പുറത്തുവന്നിരിക്കുന്ന പേരുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ ദേശ സുരക്ഷ എന്ന പേരിൽ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിൽ ഭരണകൂടവുമായി ഭിന്നാഭിപ്രായം പുലർത്തുന്നവരെ അടിച്ചമർത്താനുള്ള ശ്രമമാണ് നടക്കുന്നതെന്ന കാര്യം വ്യക്തമാണ്.
ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്നും പൊതുജനങ്ങൾക്കും നേരെയുള്ള അക്രമണത്തെയാണ് പെഗസസ് വിവാദം സത്യത്തിൽ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. ആക്ടിവിസ്റ്റുകളും രാഷ്ട്രീയക്കാരും മാധ്യമപ്രവർത്തകരുമടങ്ങുന്ന ഒരു പ്രത്യേക പട്ടികയിലെ ആളുകൾ രഹസ്യ നിരീക്ഷണത്തിന് ഇരയായതിന് സർക്കാർ നേരിട്ട് ഉത്തരവാദിയാണോ? അതോ ഏതേങ്കിലും സ്വകാര്യ വ്യക്തിയുടെ താത്പര്യം ഇതിനു പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? നടന്ന കാര്യങ്ങളെ സർക്കാർ അപ്പാടെ നിരാകരിക്കുന്ന സ്ഥിതിക്ക് ഒരു സുപ്രീം കോടതി ജഡ്ജിയുടെ കീഴിൽ രൂപീകരിക്കുന്ന അന്വേഷണ കമ്മീഷനു മാത്രമേ രഹസ്യങ്ങളുടെ ചുരുളഴിക്കാൻ സാധിക്കൂ.
രാജ്യസുരക്ഷ സുപ്രധാനം തന്നെയാണ്. എന്നാൽ അതുറപ്പു വരുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെയും പൗരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും വിപരീതമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. രഹസ്യ നിരീക്ഷണം എന്ന രീതി സ്വകാര്യതയെ ഹനിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ, നിരീക്ഷണത്തിനിരയായതായി ഇപ്പോൾ പുറത്തുവന്നിരിക്കുന്ന പേരുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ ദേശ സുരക്ഷ എന്ന പേരിൽ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിൽ ഭരണകൂടവുമായി ഭിന്നാഭിപ്രായം പുലർത്തുന്നവരെ അടിച്ചമർത്താനുള്ള ശ്രമമാണ് നടക്കുന്നതെന്ന കാര്യം വ്യക്തമാണ്.
മനസാക്ഷിക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ
സർക്കാരുകൾക്ക് തീവ്രവാദത്തിനെതിരെ പൊരുതാനുള്ള ആയുധം എന്ന നിലയിലാണ് പെഗസസ് തങ്ങളുടെ സാങ്കേതികവിദ്യ അവർക്ക് വിൽക്കുന്നത്. 1999ൽ ഇസ്രായേൽ സർക്കാരും മർദ്ദനമുറകൾക്കെതിരെ രൂപീകരിച്ച പൊതുകമ്മിറ്റിയും തമ്മിൽ നടന്ന കേസിൻ്റെ വാദങ്ങൾക്കിടെ, തടവുകാരെ ‘ശബാക്ക്’ മാതൃകയിൽ കാത്തിരിക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുക, തവളയുടെ രൂപത്തിൽ ഇരിക്കുക, അങ്ങേയറ്റം ഇറുകിയ കൈവിലങ്ങുകൾ ധരിപ്പിക്കുക, ഉറങ്ങാൻ അനുവദിക്കാതിരിക്കുക തുടങ്ങിയ രീതികൾ നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് ഇസ്രായേലി സുപ്രീംകോടതി നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു. ഭീകരവാദ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു എന്ന് സംശയിക്കുന്ന ആളുകൾക്കെതിരെ മർദ്ദനമുറകൾ പ്രയോഗിക്കാനുള്ള അനുവാദം പൊതുസുരക്ഷാ വകുപ്പിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്നും ഇതു വഴി അവരുടെ അഭിമാനവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഹനിക്കപ്പെടുകയാണ് ചെയ്യുന്നതെന്നും കോടതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. നിയമത്തെയും സമൂഹത്തെയും കുറിച്ചും മൂല്യങ്ങളെയും നയങ്ങളെയും കുറിച്ചും നിയമത്തെയും സുരക്ഷയെയും കുറിച്ചും അടിസ്ഥാനപരമായ ചില ചോദ്യങ്ങൾ ഇത്തരം രീതികൾ ഉയർത്തുന്നുണ്ടെന്നും കോടതി കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
അന്ന് കോടതിക്കു വേണ്ടി സംസാരിച്ച പ്രസിഡൻ്റ് എ ബരാക്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചത് ഇങ്ങനെയാണ്; “ഇസ്രായേലിനു മുന്നിലുള്ള പ്രയാസകരമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യം വിവരിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ തീരുമാനം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ തീരുമാനം അങ്ങനെയൊരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നത് കുറേ കൂടി എളുപ്പമാക്കും. ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ വിധി ഇതാണ്…ചിലപ്പോൾ ഒരു കൈ പുറകിൽ കെട്ടിക്കൊണ്ട് മാത്രമേ ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തിന് പ്രവർത്തിക്കാൻ സാധിക്കൂ. എന്നാലും മേൽകൈ ഉള്ളത് ജനാധിപത്യത്തിനു തന്നെയാണ്. സുരക്ഷ എന്ന ആശയത്തെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിൽ നിയമവാഴ്ചക്കും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വലിയൊരു പങ്കു വഹിക്കാനുണ്ട്.
പലപ്പോഴായി ഈ രാജ്യത്തെ പ്രശ്നത്തിലാഴ്ത്തുന്ന ഭീകരവാദം എന്ന വിഷയത്തിൻ്റെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് ബോധ്യമുണ്ട്. അതിനെ നേരിടാനുള്ള നമ്മുടെ കഴിവിനെ ഈ തീരുമാനം ചിലപ്പോൾ ബാധിച്ചേക്കാമെന്ന ചിന്ത ഞങ്ങളെ അലട്ടുന്നുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഞങ്ങൾ ന്യായാധിപന്മാരാണ്.നിയമം തീരുമാനിക്കുന്നതിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങളുടെ മനഃസാക്ഷിക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചേ തീരൂ.”
ഈ വാക്കുകൾ ഇന്ത്യൻ സർക്കാരും എൻ.എസ്.ഒ എന്ന കമ്പനിയും ഓർത്തുവെക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഭീകരവിരുദ്ധ പോരാട്ടം എന്ന പേരിൽ ജനാധിപത്യത്തെ അടിയറ വെക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ഭരണഘടനയിൽ എഴുതപ്പെട്ടിട്ടുള്ള മഹത്തായ ആശയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യം പടുത്തുയർത്തപ്പെട്ടത്. അതിൻ്റെ അവകാശം ജനങ്ങൾക്കാണ്, രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്കല്ല. ഒരു പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള ആളുകളെ മാത്രം ലക്ഷ്യമിടുന്ന നിരീക്ഷണമുറകൾ ഈ ജനാധിപത്യത്തിൻ്റെ പ്രവർത്തരീതികളെക്കുറിച്ച് സംശയമുണർത്തുന്നുണ്ട്. അവരുടെ ഉദ്യമത്തിൽ അവർ വിജയിച്ചാൽ ജനാധിപത്യത്തിൽ നിന്ന് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിലേക്കുള്ള ഭീകരമായ മാറ്റമാണ് സത്യത്തിൽ സംഭവിക്കാൻ പോകുന്നത്. ഏത് പൗരൻ്റെയും- അത് ആരായാലും- മൗലികവും മനുഷ്യത്വപരവുമായ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഭരണഘടനാപരമായ ബാധ്യത സർക്കാരിനുണ്ട്. രഹസ്യനിരീക്ഷണങ്ങളിൽ നേരിട്ട് സർക്കാരിന് പങ്കില്ലെന്ന് കരുതിയാൽ കൂടി തങ്ങളുടെ കടമകൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നതിൽ അവർ ദയനീയമായി പരാജയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് എന്ന കാര്യം നിഷേധിക്കാനാവില്ല. നിയമങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിൽ വീഴ്ചകൾ വന്നിട്ടുണ്ട് എന്നത് വ്യക്തം. ദയനീയമായ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിൻ്റെ പ്രതിഫലനമാണിത്. രഹസ്യ നിരീക്ഷണങ്ങൾ സ്വകാര്യതയേയും മൗലികാവകാശങ്ങളെയും ഗൗരവകരമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ടെന്ന കാര്യം ഇൻറലിജൻസ് ബ്യൂറോ, റിസർച്ച് ആൻറ് അനാലിസിസ് വിങ്, ദേശീയ സുരക്ഷാ കൌൺസിൽ സെക്രടേറിയേറ്റ് തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകൾ സർക്കാരിനും ജനങ്ങൾക്കും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകേണ്ടിയിരുന്നു. അവരുടെ മൌനം അവരുടെ പങ്കിലേക്കോ അല്ലെങ്കിൽ ഗൌരവകരമായ ഭരണപ്പിഴവിലേക്കോ ആണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ഈ വിഷയത്തിലേക്ക് കോടതിക്കു കീഴിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന തലത്തിൽ തന്നെ ഒരു അന്വേഷണം സംഘടിപ്പിക്കേണ്ടത് ഭരണഘടനാപരമായ ആവശ്യമാണ്. ഇത് നടന്നില്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യ ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യമായി നിലനിൽക്കില്ല.
കെ.എസ് പുട്ടസ്വാമി vs യൂനിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (2017) കേസിൽ ഇന്ത്യൻ സൂപ്രീംകോടതി സ്വകാര്യതയെ ഭരണഘടനയാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു അവകാശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചതാണ്. സ്വകാര്യതക്കുള്ള അവകാശം സമ്പൂർണമല്ല; എന്നാൽ ന്യായപരവും നീതിയുക്തവുമായ രീതിയിൽ, ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണങ്ങൾ ഉറപ്പുവരുത്തിക്കൊണ്ടു മാത്രമേ ഈ അവകാശത്തിന് തടയിടാൻ പാടുള്ളൂ.
അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ ഒപ്പു വെച്ച രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. “ ഒരാളുടെയും സ്വകാര്യത, കുടുംബം, വീട്, ആശയവിനിമയങ്ങൾ എന്നിവ അകാരണമായി ഇടപെടലുകൾക്ക് വിധേയമാവാനോ അവരുടെ പേരിനും അഭിമാനത്തിനും എതിരെ അക്രമണങ്ങൾ ഉണ്ടാവാനോ പാടില്ല. ഇത്തരം അക്രമണങ്ങൾക്കെതിരെ നിയമത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണം തേടാനുള്ള അവകാശം എല്ലാവർക്കുമുണ്ട്” എന്ന് പ്രഖ്യാപനത്തിലെ ആർട്ടിക്ൾ 12ൽ പറയുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യ ഒപ്പു വെച്ച മറ്റൊരു ഉടമ്പടിയായ ഇൻ്റർനാഷനൽ കോവെനൻറ് ഓൺ സിവിൽ ആൻറ് പൊളിറ്റികൽ റൈറ്റ്സിലെ ആർട്ടിക്ൾ 17ൽ പറയുന്നത്; “ഒരാളുടെയും സ്വകാര്യത, കുടുംബം, വീട്, ആശയവിനിമയം എന്നീ കാര്യങ്ങൾ അകാരണമോ, നിയമവിരുദ്ധമോ ആയ ഇടപെടലുകൾക്ക് വിധേയമാവാനോ അവരുടെ പേരിനും അഭിമാനത്തിനും ക്ഷതമേൽപ്പിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള അക്രമണങ്ങൾ ഉണ്ടാവാനോ പാടില്ല. ഇത്തരം ഇടപെടലുകൾക്കും അക്രമണങ്ങൾക്കുമെതിരെ നിയമത്തിൻ്റെ സംരക്ഷണം തേടാനുള്ള അവകാശം എല്ലാവർക്കുമുണ്ട്” എന്നാണ്. കെ.എസ് പുട്ടസ്വാമിയുടെ കേസ് കേൾക്കുന്നതിനിടെ അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള ഇന്ത്യയുടെ കടമകളെക്കുറിച്ച് സുപ്രീംകോടതി ഓർമ്മപ്പെടുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങളും ഉടമ്പടികളും മാനിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയിലെ ആർട്ടിക്ൾ 51നെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1993ലെ മനുഷ്യാവകാശ സംരക്ഷണ ആക്ട് ഇതിൻറെ ഫലമായി രൂപപ്പെട്ടു വന്നതാണ്.
യു.എൻ.എച്ച്.സി.ആറിൻ്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ
യുനൈറ്റഡ് നാഷൻസ് ഹൈകമ്മീഷണർ ഫോർ ഹ്യൂമൺ റൈറ്റ്സ് (യു.എൻ.എച്ച്.സി.ആർ) 2014ൽ പുറത്തിറക്കിയ വാർഷിക റിപ്പോർട്ടിൽ “ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയ സാങ്കേതിവിദ്യക”ളെക്കുറിച്ച് ചില അടിസ്ഥാന നിരീക്ഷണങ്ങളും നിർദ്ദേശങ്ങളും മുന്നോട്ടു വെക്കുന്നുണ്ട്. “മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരുടെ ശബ്ദങ്ങൾ കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും അവകാശലംഘനങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്താനും പുറത്തുകൊണ്ടുവരാനും പുതിയ ഉപകരണങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ ആസ്വദിക്കാനുള്ള വഴികൾ ശക്തമായ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ തുറന്നിടുന്നുണ്ട്” എന്ന് പറയുമ്പോൾ തന്നെയും “ആശയവിനിമയ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ രഹസ്യനിരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താനും വിഘ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനുമുള്ള സർക്കാരുകളുടെയും സംരംഭങ്ങളുടെയും വ്യക്തികളുടെയും കഴിവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്” എന്നും റിപ്പോർട്ട് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.
അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ ആശങ്ക കാരണം ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ പൊതുസഭ (ജനറൽ അസംബ്ലി) ‘റെസൊല്യൂഷൻ 68/167’ നു അംഗീകാരം നൽകുകയും ഇൻ്റർനെറ്റിന് പുറത്തുള്ള അവകാശങ്ങൾ ഇൻ്റർനെറ്റിനകത്തും ഉറപ്പുവരുത്തണമെന്ന് സമ്മതിക്കുകയും ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയത്തിലടക്കം സ്വകാര്യതയെ ബഹുമാനിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും നിർദ്ദേശം നൽകുകയും ചെയ്തു.
“സ്വാതന്ത്ര്യം, നിഷ്പക്ഷത, സുതാര്യത എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന നിലവാരങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കോടതി ഇടപെടലുകൾക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ നിയമങ്ങൾ നിഷ്കർശിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന നിലവാരമെങ്കിലും രാജ്യത്ത് ഉറപ്പുവരുത്താൻ സാധിക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. എന്നാൽ ഇങ്ങനെയുള്ള കോടതി ഇടപെടലുകളെ ഒരു ഒറ്റമൂലിയായി കാണാനും സാധിക്കില്ല” എന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഈ മേഖലയെ നിരീക്ഷിക്കാനും നിയന്ത്രിക്കാനും ഒരു സ്വതന്ത്ര സംഘത്തെ നിയമിക്കുക ആയിരുന്നു ഒരു നിർദ്ദേശം. “ഉടമ്പടിയിൽ ഉറപ്പുകൊടുക്കുന്ന അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ അവർക്ക് വേണ്ട പരിഹാരം ലഭിക്കുമെന്ന്” അംഗങ്ങൾ ഉറപ്പുവരുത്തണമെന്നും ഉടമ്പടിയിൽ അനുശാസിക്കുന്നുണ്ട്. ഏതെങ്കിലും സാങ്കേതിക കമ്പനിയുടെ പക്കൽ നിന്ന് ഉപഭോക്താക്കളുടെ വിവരങ്ങൾ സർക്കാർ ആവശ്യപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ തക്കതായ കാരണങ്ങൾ കാണിക്കണമെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട്.
2021ൽ പുറത്തിറക്കിയ തങ്ങളുടെ സുതാര്യതാ റിപ്പോർട്ടിൽ (ട്രാൻപരൻസി ആൻറ് റെസ്പോൺസിബിലിറ്റി റിപ്പോർട്ട്) തങ്ങളുടെ ഉൽപന്നങ്ങൾ “സുരക്ഷിതമായും ഫലപ്രദമായും ധാർമ്മികമായ രീതിയിലും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്” എന്ന് ഇപ്പോൾ വിവാദത്തിലായിരിക്കുന്ന എൻ.എസ്. വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഏതെങ്കിലും ഉപഭോക്താക്കൾ “ദുഷ് ലാക്കോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയോ ഉദ്ദേശിച്ച വ്യക്തികൾക്കു പുറമെയുള്ളവരുടെ ഇലക്ട്രോണിക് ആശയവിനിമയങ്ങൾ ഉന്നം വെക്കുകയോ ചെയ്താൽ” ലഭ്യമായ പ്രതിവിധികളെക്കുറിച്ച് ഇതിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. അതിലൊന്ന് “തങ്ങളുടെ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഉപഭോക്താവിനെ പൂർണമായും വിലക്കുക” എന്നതാണ്. “ഇലക്ട്രോണിക് നിരീക്ഷണങ്ങളെക്കുറിച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ അരങ്ങേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സങ്കീർണമായ ചർച്ചകളിലേക്കുള്ള പ്രധാനമായ ഒരു കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ” ആയിട്ടാണ് സ്വന്തം സാങ്കേതികവിദ്യയെ അവർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ സംവിധാനങ്ങളെ അതിനേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള പരിശോധനക്ക് വിധേയമാക്കുന്നുണ്ട് എന്നും അവർ പറയുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ആരംഭിച്ച ചർച്ചകളുടെ പരിണാമം ഭയന്നുകൊണ്ടാണോ ഇങ്ങനെയൊരു റിപ്പോർട്ട് പുറത്തിറക്കിയത്?
എൻ.എസ്.ഓവുമായി ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിനോ സ്വകാര്യ വ്യക്തികൾക്കോ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള കരാർ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് നിർത്തലാക്കാനും പൌരന്മാരുമായി ചേർന്ന് സത്യം പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിന് സഹകരിക്കാനും കമ്പനിയോട് ആവശ്യപ്പെടാൻ ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് അവകാശമുണ്ട്.
(The hacking of Indian democracy എന്ന തലക്കെട്ടിൽ Dushyant Daveഹിന്ദുവിൽ എഴുതിയ ലേഖനം)
